اي پسر خويشتن را از فراز آوردن مال غافل مدار ، از آنچه مال و مكنت بر هر درد بي درمان تو را دوا باشد و چون مايه دار باشي دوستان واجب بينند كه تو را سخت احترام كنند و سخت دوست بدارند و چون كم مايه باشي سخت از تو پرهيز كنند و تو را خوار شمارند و ريز همي بينند . چنانكه شنودم : تاپول داري رفيقتم / قربون بند كيفتم !
و بدان اي پسر سكه اي فراز نمي آوري مگر آنكه جهد كني و بداني گنج اندر دل كدام شغل نهفته باشد و من خود در اين باب به اختصار تو را به فيض همي رسانم :
اي پسر نخست بدان كه اندر روزگاري به سر بري كه قلوب مردم آكنده است از غم و غصه و درد و بلا و مردم هماره از عوام الناس و خاصه از خواص الناس به استيصال رسند و سخت دژم روي شوند و بر ايشان واجب گردد به طرب آمدن و بعضا" سماع كردن و خود را به بي خيالي و كوچه علي چپ زدن ، چنانكه خواجه عمران صلاحي(نورالله علي مرقده) در اين باب فرموده اند :
مرديم در اين زمانه از دلتنگي
اوضاع زمانه هم شده خرچنگي
خشك است و عبوس هر كه بينم يا رب
قدري برسان تهاجم فرهنگي !
پس همانا تو را سزد تا از باب رهانيدن مردم از دالان تنگ و تاريك روزگار سر فيلم ساختن بگيري چنانكه همگان سخت به طرب آيند و بعضا" ازار خويشتن را سخت نمناك همي سازند ! و در اين باب چه نيكو سروده است شاعر بخت برگشه و محبوس:
من نگويم كه مرا ازقفس آزاد كنيد / لااقل فيلم بسازيد و مرا شاد كنيد !
و دوم آنكه بداني اندر روزگار تو به طرب آوردن مردم عملي است سخت آسان بدين سبب كه مردم اندر مشكلات خويشتن غرق گشته اند و اندر سه سوت با مزاح تو به طرب آيند ولوء مزاح هاي تو سخت بي مزه باشد و سخت تكراري .
و حال اي پس بدان كه در روزگار تو عده اي بر اين گمان اند كه مزاح كردن را چون آب در هاونگ كوبيدن باشد ! پس بپرهيز از مستقيم مزاح كردن اندر فيلم هايي كه همي سازي و من خود تو را در اين باب آگاه همي نمايم بدين سبب كه واقف همي شوي به مزاح كردن اندر فيلم هايي كه سازي بي آنكه محكوم به تشويش اذهان عمومي و مابقي قضاياي مترتب بر آن شوي :
نخست آنكه بداني در روزگار تو مزاح كردن را دو جهت باشد : اولي همان سخت آسان بود بدان سبب كه تو را گفتيم و دومين جهت سخت ، سخت باشد بدين سبب كه هيچ بار نيابي كه با ابوالبشري مزاح نمايي و او را انتقاد همي كني چرا كه همگان سخت بي جنبه اند و از مزاح تو كينه بر دل همي گيرند و تو را به خاك سياه همي نشانند . چنانكه شاعر شوخ طبع ، فيلم طرب آور سازنده و به خاك سياه نشسته مي فرمايد :
از ادب و از خرد و درس و پند
چي به تو در مدرسه آموختند ؟!
گفته نشد با همه شوخي نكن ؟
در وسط همهمه شوخي نكن ؟
گفته نشد از من بي حوصله
از خر ومارمولك و چيپس و ژله
از دم شير و پهن گوسفند
از موتور و بنز و پرايد و سمند
از دل سير و شكم بي غذا
از ستم و ظلم و بدي ، هكذا
حرف نزن ، هيچ نگو ، گوش كن
آتش روشن شده ، خاموش كن!
پس همانا آگاه باش كه رندانه مزاح نمايي اندر فيلمي كه سازي ، تا مباد كه از تو شكايت آورند كه به ايشان افترا همي زدي و غرض همي داشتي و يحتمل تو را با اجنبي ها سر و كاري همي باشد !
آن كه دستور زبان طنز را
بي گزاره در نهاد ما نهاد
خوب مي دانست طبع طنز را
به من و تو و شما بايست داد !
سوم آنكه فيلم زياد همي بين خاصه آثار بزرگان را و خاصه آثار آن ور آبي ها كه فيلم طرب آور را نيكو شناسند و نيكو سازند و بدين سبب نيكو فروش كنند در سرزمين خويشتن و نيز در مابقي سرزمينها و در اين باب سرودم :
من از يك فيلمساز خوب شنودم :
مرا از فليم ديدن بود سودم
چرا كه كردم از هر فيلم تقليد
وگرنه من همان بودم كه بودم !
چهارم آنكه بپرهيز از فيلم ساختن به عشق گيشه و سخت جهد كن و اندر سه سوت فيلم سازي نكن تا شان تو نزد همگان بالا همي رود و هيچ گاه تو را درپيت ساز همي نخوانند . چنانكه شاعر درپيت ساز و عشق گيشه فرموده است :
حال مي ده فيلمسازي به عشق گيشه
كي گفته كه نمي تونم ، نمي شه ؟!
با چن تا بازيگر خيلي خوش تيپ
فروش دارن فيلماي من ، هميشه !
و آخر آنكه سخت جهد كني كه فيلمت جاودان همي ماند و هيچ از اذهان مردم پاك نگردد و بدان اي پسر كه اگر غير از اين كني نام تو اندر سه سوت فراموش همي شود و فيلمت تنها يك بار ارزش تماشا پيدا همي كند ، چنانكه شاعر فيلم طرب آور بين خطاب به فيلم هايي كه اندر سه سوت فراموش همي شدند ، فرمايد :
گفتم شايد دواي دردي ، اي فيلم !
امروز تو آمدي ، چه كردي اي فيلم !
بعد از ترك سالن فراموش شدي
صد سال سياه برنگردي اي فيلم !
و چون سخن بدين جا رسيد ، لب همي بندنم و سكوت همي كنم ، باشد كه پند گيري از وعظي كه تو را رايگان همي دادم و ياد آري پدرت را چون فيلم طرب انگيز ساختي و مايه دار همي شدي بدين سبب كه اگر پدر نبود ، هر را از بر نمي دانستي و برايت سخت دعا همي كنم ، باشد كه شهره فيلم طرب آور ساختن همي شوي . انشاءالله تعالي .
* تصوير گر : نازنين جمشيدي
چاپ شده در شماره آخر ماهنامه گل آقا _ شماره مخصوص نوروز7 8
